Μίλα μου
γλωσσολογικά! Επικοινωνία
Όλες οι ενότητες10η Ενότητα

Γνωρίζω τον τόπο μου και τον πολιτισμό του (Δευτερεύουσες προτάσεις, υποτακτική σύνδεση, στίξη και λεξικά)

✏️ Τι θα μάθουμε;

Μιλώντας για έναν τόπο, τις συνήθειες και την ιστορία του, χρειάζεται συχνά να εξηγήσουμε πότε, γιατί, με ποιον σκοπό ή με ποια προϋπόθεση συμβαίνει κάτι. Εκεί μπαίνουν στη συζήτηση οι δευτερεύουσες προτάσεις.

Στη δέκατη ενότητα ολοκληρώνουμε την ύλη της Α΄ Γυμνασίου: αναγνωρίζουμε τη λειτουργία των δευτερευουσών προτάσεων, μελετάμε την υποτακτική σύνδεση και το κόμμα και μαθαίνουμε να χρησιμοποιούμε σωστά τα λεξικά.

💡 Για παράδειγμα

Όταν φτάσεις στην πλατεία, θα δεις το παλιό δημαρχείο.Η δευτερεύουσα πρόταση δηλώνει χρόνο.

Επειδή έβρεχε δυνατά, έμεινα σπίτι.Η δευτερεύουσα πρόταση δηλώνει αιτία.

Στο ερμηνευτικό λεξικό βρίσκω τι σημαίνει μια λέξη. Στο ορθογραφικό ελέγχω πώς γράφεται.

Αν τελειώσουμε τα ψώνια νωρίς, θα καθίσουμε στην καφετέρια.Η πρώτη πρόταση δηλώνει την προϋπόθεση.

🧭 10.1

Τι πληροφορία δίνει; — Λειτουργίες των δευτερευουσών προτάσεων

Μια δευτερεύουσα πρόταση εξαρτάται από μια άλλη και μπορεί να λειτουργεί ως υποκείμενο, αντικείμενο ή επιρρηματικός προσδιορισμός. Όταν λειτουργεί επιρρηματικά, μπορεί να δηλώνει χρόνο, αιτία, σκοπό, αποτέλεσμα, υπόθεση ή εναντίωση.

Για να τη χαρακτηρίσουμε, ρωτάμε πρώτα ποια πληροφορία προσθέτει στην κύρια πρόταση.

💡 Για παράδειγμα

Θα φύγουμε όταν τελειώσει η ταινία.Η πρόταση «όταν τελειώσει η ταινία» απαντά στο «πότε;» και δηλώνει χρόνο.

Επειδή άκουσε τα νέα, η Μαρία χαμογέλασε.Η πρόταση «Επειδή άκουσε τα νέα» απαντά στο «γιατί χαμογέλασε η Μαρία;» και δηλώνει αιτία.

Πήγα νωρίς για να βρω θέση.Η πρόταση «για να βρω θέση» απαντά στο «για ποιον σκοπό;».

Αν βρέξει, θα πάρουμε ομπρέλα.Η πρόταση «αν βρέξει» δηλώνει την προϋπόθεση.

Δες επιπλέον υλικό για το μάθημα
Ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικόΔευτερεύουσες προτάσειςΟι λειτουργίες των δευτερευουσών προτάσεων μέσα στην περίοδο.Άνοιξε τις σημειώσειςΕλληνικός ΠολιτισμόςΔευτερεύουσες προτάσειςΣυγκεντρωμένη θεωρία και παραδείγματα για τα είδη τους.Άνοιξε τις σημειώσειςΣχολικό βιβλίοΝεοελληνική Γλώσσα Α΄ ΓυμνασίουΆνοιξε το σχολικό βιβλίο
Ολοκλήρωση μαθήματος

Συνδέσου ως μαθητής για να αποθηκεύεται η πρόοδός σου και να κερδίζεις XP.

Σύνδεση μαθητή
Δική σου εφαρμογή

Τώρα είναι η σειρά σου.

Γράψε ένα δικό σου σύντομο παράδειγμα που να εφαρμόζει σωστά το θέμα «Τι πληροφορία δίνει; — Λειτουργίες των δευτερευουσών προτάσεων». Διάλεξε κάτι από την καθημερινότητά σου.

🔗 10.2

Η μία πρόταση εξαρτάται από την άλλη — Υποτακτική σύνδεση

Στην υποτακτική σύνδεση οι προτάσεις δεν είναι ισότιμες: η δευτερεύουσα εξαρτάται από την κύρια. Η σύνδεση γίνεται με λέξεις όπως «ότι», «πως», «να», «μήπως», «γιατί», «επειδή», «όταν», «αν», «αφού» και «ώστε».

Ο σύνδεσμος μάς βοηθά, αλλά εξετάζουμε πάντοτε και το νόημα της πρότασης.

💡 Για παράδειγμα

Ξέρω ότι θα έρθεις.Το «ότι» εισάγει δευτερεύουσα πρόταση που συμπληρώνει το ρήμα «ξέρω».

Θα τηλεφωνήσω όταν φτάσω.Το «όταν» συνδέει τη χρονική δευτερεύουσα με την κύρια.

Επειδή άργησε, πήρε ταξί.Το «επειδή» εισάγει την αιτία.

Φόρεσε μπουφάν για να μην κρυώσει.Το «για να» εισάγει τον σκοπό.

Δες επιπλέον υλικό για το μάθημα
Ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικόΥποτακτική σύνδεση των προτάσεωνΟι υποτακτικοί σύνδεσμοι και η σχέση κύριας και δευτερεύουσας πρότασης.Άνοιξε τις σημειώσειςΕλληνικός ΠολιτισμόςΣύνδεση προτάσεωνΠαρατακτική, υποτακτική και ασύνδετο σχήμα με παραδείγματα.Άνοιξε τις σημειώσειςΣχολικό βιβλίοΝεοελληνική Γλώσσα Α΄ ΓυμνασίουΆνοιξε το σχολικό βιβλίο
Ολοκλήρωση μαθήματος

Συνδέσου ως μαθητής για να αποθηκεύεται η πρόοδός σου και να κερδίζεις XP.

Σύνδεση μαθητή
✒️ 10.3

Βάζω κόμμα ή όχι; — Στίξη στην υποτακτική σύνδεση

Οι δευτερεύουσες που λειτουργούν ως υποκείμενο ή αντικείμενο συνήθως δεν χωρίζονται με κόμμα από την κύρια. Οι επιρρηματικές δευτερεύουσες, που δηλώνουν χρόνο, αιτία, υπόθεση, εναντίωση και άλλες περιστάσεις, συνήθως χωρίζονται με κόμμα.

Το κόμμα δεν μπαίνει επειδή απλώς βλέπουμε έναν σύνδεσμο— ελέγχουμε τη λειτουργία της δευτερεύουσας.

💡 Για παράδειγμα

Νομίζω ότι έχεις δίκιο.Δεν βάζουμε κόμμα: η δευτερεύουσα είναι αντικείμενο του «νομίζω».

Όταν τελειώσεις, κλείσε τον υπολογιστή.Βάζουμε κόμμα μετά τη χρονική δευτερεύουσα.

Επειδή έκανε πολύ κρύο, δεν βγήκαμε.Η αιτιολογική δευτερεύουσα προηγείται και χωρίζεται με κόμμα από την κύρια.

Θέλω να ξεκουραστώ.Δεν βάζουμε κόμμα ανάμεσα στο «θέλω» και στο συμπλήρωμά του.

Δες επιπλέον υλικό για το μάθημα
Ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικόΗ στίξη στην υποτακτική σύνδεσηΗ χρήση του κόμματος ανάλογα με τη λειτουργία της δευτερεύουσας πρότασης.Άνοιξε τις σημειώσειςΕλληνικός ΠολιτισμόςΤο κόμμαΠρόσθετοι κανόνες και παραδείγματα για τη χρήση του κόμματος.Άνοιξε τις σημειώσειςΣχολικό βιβλίοΝεοελληνική Γλώσσα Α΄ ΓυμνασίουΆνοιξε το σχολικό βιβλίο
Ολοκλήρωση μαθήματος

Συνδέσου ως μαθητής για να αποθηκεύεται η πρόοδός σου και να κερδίζεις XP.

Σύνδεση μαθητή
📚 10.4

Δεν μαντεύω, ψάχνω — Χρήση λεξικών

Το λεξικό δεν δίνει μόνο μία σημασία. Μας πληροφορεί για την ορθογραφία, το γένος, την προφορά, τις διαφορετικές σημασίες, την ετυμολογία και τη χρήση μιας λέξης.

Υπάρχουν διαφορετικά είδη λεξικών: ερμηνευτικά, ορθογραφικά, ετυμολογικά, συνωνύμων και αντιθέτων, δίγλωσσα και ειδικά λεξικά. Επιλέγουμε το κατάλληλο ανάλογα με αυτό που αναζητούμε.

💡 Για παράδειγμα

Θέλω να μάθω τι σημαίνει η λέξη «ήπιος».Χρησιμοποιώ ερμηνευτικό λεξικό.

Δεν θυμάμαι αν γράφεται «μήνυμα» ή «μύνημα».Χρησιμοποιώ ορθογραφικό λεξικό: σωστό είναι «μήνυμα».

Θέλω μια λέξη με παρόμοια σημασία με το «χαρούμενος».Χρησιμοποιώ λεξικό συνωνύμων: «ευτυχισμένος», «εύθυμος».

Στο λήμμα «φύλλο» διαβάζω διαφορετικές σημασίες.Επιλέγω εκείνη που ταιριάζει στην πρόταση όπου βρήκα τη λέξη.

Δες επιπλέον υλικό για το μάθημα
Ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικόΧρήση λεξικώνΤα μέρη ενός λήμματος και τα διαφορετικά είδη λεξικών.Άνοιξε τις σημειώσειςΕλληνικός ΠολιτισμόςΛεξικό της Κοινής ΝεοελληνικήςΗλεκτρονικό ερμηνευτικό λεξικό για αναζήτηση λέξεων και σημασιών.Άνοιξε τις σημειώσειςΣχολικό βιβλίοΝεοελληνική Γλώσσα Α΄ ΓυμνασίουΆνοιξε το σχολικό βιβλίο
Ολοκλήρωση μαθήματος

Συνδέσου ως μαθητής για να αποθηκεύεται η πρόοδός σου και να κερδίζεις XP.

Σύνδεση μαθητή
Ώρα για εξάσκηση

Θες να κάνεις ασκήσεις σε όσα μόλις έμαθες;

Δοκίμασε τις γνώσεις σου με σύντομες ασκήσεις και δες αμέσως την εξήγηση κάθε απάντησης.

Ο Κωνσταντίνος κρατά ένα βιβλίο και ένα μολύβι