Ανακαλύπτω τη μαγεία της γνώσης (Συνταγματικός και παραδειγματικός άξονας, ειδικό λεξιλόγιο και μετασχηματισμός κειμένου)

✏️ Τι θα μάθουμε;

Κάθε φορά που μιλάμε ή γράφουμε, διαλέγουμε λέξεις και τις βάζουμε σε μια σειρά που βγάζει νόημα. Η γλώσσα, λοιπόν, μοιάζει λίγο με κατασκευή: άλλο κομμάτι επιλέγουμε και άλλο σημείο τοποθέτησης αποφασίζουμε.

Στην ένατη ενότητα θα δούμε πώς συνδυάζονται οι λέξεις στον συνταγματικό άξονα, πώς αντικαθίστανται στον παραδειγματικό άξονα, πώς αλλάζει το λεξιλόγιο ανάλογα με το θέμα και πώς μετατρέπουμε ένα κείμενο χωρίς να χάνουμε τη βασική πληροφορία.

💡 Για παράδειγμα

Η Μαρία διαβάζει το βιβλίο.Οι λέξεις έχουν μπει σε σειρά και συμφωνούν μεταξύ τους.

Η Μαρία διαβάζει το βιβλίο. → Η αδελφή μου ξεφυλλίζει το περιοδικό.Αλλάζουμε λέξεις με άλλες που μπορούν να έχουν την ίδια λειτουργία.

Ιατρικό λεξιλόγιο: ο γιατρός εξετάζει τον ασθενή.Αθλητικό λεξιλόγιο: ο διαιτητής ελέγχει τη φάση.

Η Σοφία διάλεξε ένα ροζ βερνίκι πριν πάει στην καφετέρια.Το υποκείμενο, το ρήμα και το αντικείμενο συνδέονται καθαρά.

🧱 9.1

Οι λέξεις στη σωστή σειρά — Συνταγματικός άξονας

Ο συνταγματικός άξονας αφορά τις σχέσεις που δημιουργούν οι λέξεις όταν μπαίνουν η μία δίπλα στην άλλη μέσα σε μια φράση ή πρόταση. Οι λέξεις πρέπει να συμφωνούν γραμματικά και να συνδέονται λογικά.

Μπορούμε συχνά να αλλάξουμε τη σειρά για να δώσουμε έμφαση, όχι όμως να σκορπίσουμε τις λέξεις τυχαία.

💡 Για παράδειγμα

Ο μικρός σκύλος κυνηγά την κόκκινη μπάλα.Το άρθρο, το επίθετο και το ουσιαστικό συμφωνούν: «ο μικρός σκύλος».

Η Άννα έβαλε το κινητό στην τσάντα.Στην τσάντα έβαλε η Άννα το κινητό.Η σειρά αλλάζει, αλλά το βασικό νόημα διατηρείται.

Λανθασμένο: Η παιδιά παίζει.Σωστό: Τα παιδιά παίζουν.Το υποκείμενο και το ρήμα συμφωνούν στον πληθυντικό.

Η Ελένη αγόρασε δύο καινούριες μπλούζες στις εκπτώσεις.Οι λέξεις «δύο καινούριες μπλούζες» σχηματίζουν ένα σωστά οργανωμένο σύνολο.

Δες επιπλέον υλικό για το μάθημα

Ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικόΣυνταγματικός άξοναςΟι σχέσεις και οι συνδυασμοί των λέξεων μέσα στην πρόταση.Άνοιξε τις σημειώσεις Ελληνικός ΠολιτισμόςΣύνταξη της πρότασηςΣυμπληρωματική θεωρία για τη σωστή οργάνωση των λέξεων.Άνοιξε τις σημειώσεις Σχολικό βιβλίοΝεοελληνική Γλώσσα Α΄ ΓυμνασίουΆνοιξε το σχολικό βιβλίο

Ολοκλήρωση μαθήματος

Συνδέσου ως μαθητής για να αποθηκεύεται η πρόοδός σου και να κερδίζεις XP.

Σύνδεση μαθητή

🔄 9.2

Διαλέγω την κατάλληλη λέξη — Παραδειγματικός άξονας

Ο παραδειγματικός άξονας αφορά τις επιλογές που έχουμε για κάθε θέση μιας πρότασης. Μια λέξη μπορεί να αντικατασταθεί από άλλη, αρκεί η νέα λέξη να ταιριάζει γραμματικά και νοηματικά.

Έτσι η γλώσσα μάς δίνει πολλές διαφορετικές διατυπώσεις χωρίς να χρειάζεται να ξαναφτιάχνουμε τα πάντα από την αρχή.

💡 Για παράδειγμα

Ο Νίκος αγόρασε ένα βιβλίο.Ο Νίκος δανείστηκε ένα βιβλίο.Αλλάζει το ρήμα και μαζί του αλλάζει η πράξη.

Η μαθήτρια έλυσε την άσκηση.Η Ελένη έλυσε τον γρίφο.Οι νέες λέξεις μπαίνουν σε αντίστοιχες θέσεις και η πρόταση παραμένει σωστή.

Το φαγητό είναι νόστιμο.Το φαγητό είναι καυτερό.Το επίθετο αλλάζει και δίνει διαφορετική πληροφορία.

Η Άννα παρήγγειλε καφέ.Η Άννα παρήγγειλε σοκολάτα.Αντικαθιστούμε το αντικείμενο με μια άλλη λογική επιλογή.

Δες επιπλέον υλικό για το μάθημα

Ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικόΠαραδειγματικός άξοναςΗ επιλογή και η αντικατάσταση λέξεων που έχουν αντίστοιχη λειτουργία.Άνοιξε τις σημειώσεις Ελληνικός ΠολιτισμόςΛεξιλόγιο και σημασίαΠρόσθετο υλικό για τις σημασιολογικές σχέσεις των λέξεων.Άνοιξε τις σημειώσεις Σχολικό βιβλίοΝεοελληνική Γλώσσα Α΄ ΓυμνασίουΆνοιξε το σχολικό βιβλίο

Ολοκλήρωση μαθήματος

Συνδέσου ως μαθητής για να αποθηκεύεται η πρόοδός σου και να κερδίζεις XP.

Σύνδεση μαθητή

🗂️ 9.3

Κάθε θέμα έχει τις λέξεις του — Ειδικό λεξιλόγιο

Ειδικό λεξιλόγιο είναι το σύνολο των λέξεων και των όρων που χρησιμοποιούνται συχνά σε έναν συγκεκριμένο χώρο, όπως η ιατρική, η τεχνολογία, ο αθλητισμός ή η μαγειρική.

Η σωστή επιλογή όρων κάνει ένα κείμενο ακριβές και βοηθά τον αναγνώστη να καταλάβει αμέσως το θέμα του.

💡 Για παράδειγμα

Μπάσκετ: τρίποντο, ριμπάουντ, πάσα, φάουλ.Οι λέξεις ανήκουν στο ειδικό λεξιλόγιο του αθλήματος.

Υπολογιστές: αρχείο, φάκελος, επεξεργαστής, αποθήκευση.Οι όροι βοηθούν να μιλήσουμε με ακρίβεια για την τεχνολογία.

Μαγειρική: ψιλοκόβω, ανακατεύω, σιγοβράζω.Τα ρήματα περιγράφουν συγκεκριμένες ενέργειες μιας συνταγής.

Περιποίηση νυχιών: βάση, βερνίκι, ασετόν.Ψώνια: έκπτωση, ταμείο, απόδειξη.Κάθε δραστηριότητα έχει το δικό της ειδικό λεξιλόγιο.

Δες επιπλέον υλικό για το μάθημα

Ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικόΕιδικό λεξιλόγιοΗ χρήση ειδικών λέξεων σε διαφορετικά είδη κειμένων.Άνοιξε τις σημειώσεις Ελληνικός ΠολιτισμόςΛεξιλόγιοΑναζήτηση και έλεγχος της σημασίας λέξεων στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής.Άνοιξε τις σημειώσεις Σχολικό βιβλίοΝεοελληνική Γλώσσα Α΄ ΓυμνασίουΆνοιξε το σχολικό βιβλίο

Ολοκλήρωση μαθήματος

Συνδέσου ως μαθητής για να αποθηκεύεται η πρόοδός σου και να κερδίζεις XP.

Σύνδεση μαθητή

✍️ 9.4

Το ίδιο μήνυμα, άλλη μορφή — Μετασχηματισμός κειμένου

Μετασχηματίζω ένα κείμενο σημαίνει ότι αλλάζω τη μορφή, το ύφος, το πρόσωπο ή το είδος του, κρατώντας τις βασικές πληροφορίες.

Για παράδειγμα, μια σύντομη είδηση μπορεί να γίνει προσωπικό μήνυμα ή μια προφορική ανακοίνωση μπορεί να γίνει επίσημο ηλεκτρονικό μήνυμα.

💡 Για παράδειγμα

Ανακοίνωση: Το σχολείο θα παραμείνει κλειστό τη Δευτέρα.Μήνυμα σε φίλο: Τη Δευτέρα δεν έχουμε σχολείο!

Προφορικό: Στείλε μου, σε παρακαλώ, τις σημειώσεις.Επίσημο μήνυμα: Θα μπορούσατε να μου στείλετε τις σημειώσεις του μαθήματος;

Πρώτο πρόσωπο: Έχασα το λεωφορείο και άργησα.Τρίτο πρόσωπο: Ο Γιάννης έχασε το λεωφορείο και άργησε.

Μήνυμα σε φίλη: Τα λέμε για καφέ στις έξι;Πιο επίσημο: Θα ήθελα να επιβεβαιώσω τη συνάντησή μας στις 18:00.

Δες επιπλέον υλικό για το μάθημα

Ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικόΜετασχηματισμός κειμένουΔραστηριότητες αλλαγής είδους και ύφους με διατήρηση του βασικού νοήματος.Άνοιξε τις σημειώσεις Ελληνικός ΠολιτισμόςΎφος και επικοινωνιακή περίστασηΣυμπληρωματικό υλικό για την προσαρμογή του λόγου στον αποδέκτη και στον σκοπό.Άνοιξε τις σημειώσεις Σχολικό βιβλίοΝεοελληνική Γλώσσα Α΄ ΓυμνασίουΆνοιξε το σχολικό βιβλίο

Ολοκλήρωση μαθήματος

Συνδέσου ως μαθητής για να αποθηκεύεται η πρόοδός σου και να κερδίζεις XP.

Σύνδεση μαθητή

Ώρα για εξάσκηση

Θες να κάνεις ασκήσεις σε όσα μόλις έμαθες;

Δοκίμασε τις γνώσεις σου με σύντομες ασκήσεις και δες αμέσως την εξήγηση κάθε απάντησης.

Ο Κωνσταντίνος κρατά ένα βιβλίο και ένα μολύβι

Εξερεύνησε

Μάθηση

Περισσότερα

Ανακαλύπτω τη μαγεία της γνώσης (Συνταγματικός και παραδειγματικός άξονας, ειδικό λεξιλόγιο και μετασχηματισμός κειμένου)

✏️ Τι θα μάθουμε;

💡 Για παράδειγμα

Οι λέξεις στη σωστή σειρά — Συνταγματικός άξονας

💡 Για παράδειγμα

Τώρα είναι η σειρά σου.

Διαλέγω την κατάλληλη λέξη — Παραδειγματικός άξονας

💡 Για παράδειγμα

Κάθε θέμα έχει τις λέξεις του — Ειδικό λεξιλόγιο

💡 Για παράδειγμα

Το ίδιο μήνυμα, άλλη μορφή — Μετασχηματισμός κειμένου

💡 Για παράδειγμα

Θες να κάνεις ασκήσεις σε όσα μόλις έμαθες;